Achtergrond Elomwe Bijbelvertaalproject

 

De Lomwe bevolking

Tot de ongeveer 350 miljoen mensen op deze wereld die nog geen Bijbelgedeelte in hun eigen taal hebben, behoren ook de circa 900.000 Lomwe in Malawi.

De Lomwe komen oorspronkelijk uit Mozambique. Ongeveer een derde deel van de Mozambicaanse Lomwe bevolking emigreerde rond 1900 naar Malawi, op de vlucht voor geweld tussen verschillende Mozambicaanse bevolkingsgroepen en op zoek naar werk. Vanwege hun ‘vluchtelingenstatus’ werden de Lomwe in Malawi lange tijd gediscimineerd. Dat is één van de redenen dat de Bijbel nog niet eerder in hun taal, het Elomwe, is vertaald.

In heel Malawi heerst veel armoede. Maar binnen Malawi ligt het gemiddelde inkomen van Lomwe families ook nog eens onder het landelijk gemiddelde. De meeste Lomwe leven op het platteland, waar zij maïs voor eigen gebruik verbouwen. Enkele families hebben voldoende middelen om ook rijst of tabak te verbouwen en te verhandelen. Daarnaast werken veel Lomwe als ‘theeplukkers’ op de theeplantages.

Hoewel de meeste Lomwe bij een christelijke kerk zijn aangesloten, spelen voorouderverering en hekserij een belangrijke rol in het dagelijks leven, vooral in tijden van crises zoals droogte en ziekte.

 

Malawi en taal

Malawi: ruim 3x zo groot als Nederland, circa 13,5 miljoen inwoners, ingesloten door Tanzanzia, Zambia en Mozambique.

Ongeveer 40% van de Malawiaanse bevolking is analfabeet (28% van de mannen en 51% van de vrouwen). Het beheersen van talen beperkt zich dus voor een groot deel van de bevolking tot het spreken ervan.

De officiële taal van Malawi is Engels. ‘Officieel’ betekent in de praktijk dat Engels vanaf de basisschool een verplicht vak is. Echter, alleen een kleine groep hoog opgeleiden beheerst het Engels goed. Daarnaast wordt Engels gebruikt in officiële documenten en tijdens formele bijeenkomsten.

De nationale – en meest gesproken – taal van Malawi is Chichewa. Daarnaast zijn er 17 minderheidstalen, waarvan sommige ook weer verschillende dialecten hebben. ‘Minderheidstaal’ betekent dat deze taal door een laag percentage van de bevolking wordt gesproken. Veel mensen spreken Chichewa plus één van de minderheidstalen, afhankelijk van hun afkomst of woonplaats.

Op het kaartje (rechts) markeren de oranje vlekken in het zuidoosten van Malawi de gebieden waar Elomwe wordt gesproken.

 

Doelstellingen project

Het Lomwe project heeft tot doel de hele Bijbel in het Elomwe te vertalen en in de volgende fasen te publiceren:

  • Eind 2012: Nieuwe Testament
  • 2013-2017: Een kleine selectie boeken uit het Oude Testament
  • 2018: Oude (en Nieuwe) Testament
  • Datum onbekend: Audioversie van het Nieuwe Testament in de vorm van een ‘Proclaimer’, vanwege het hoge percentage analfabetisme

Het Lomwe project heeft tot doel alle verschillende kerkgenootschappen (zowel rooms-katholiek als protestant) met Lomwe leden te bereiken. Daarom zijn zowel de 3 vertalers als de 16 reviewers (die de vertaling in concept doorlezen) lid van diverse kerkgenootschappen.

Het Lomwe project heeft tot doel een Bijbelvertaling te publiceren die gebaseerd is op de oorspronkelijke talen van de Bijbel (Hebreeuws en Grieks), maar die tegelijk zo begrijpelijk en leesvriendelijk mogelijk is. Daarom streeft het vertaalteam ernaar om niet zozeer de vorm maar de betekenis van de oorspronkelijke Bijbeltekst in hedendaags Elomwe te vertalen. Hoewel er veel meningsverschillen over de betekenis van Bijbelteksten bestaan, wordt in het project geprobeerd om de (wereldwijd) breedst geaccepteerde interpretatie te volgen.

 

Geschiedenis project

2000: Op verzoek van verschillende kerken in het Lomwe gebied start het Bijbelgenootschap van Malawi in 2000 een onderzoek naar de vraag naar en mogelijkheden voor een Elomwe Bijbelvertaling. Een belangrijk deel van dat onderzoek wordt uitgevoerd door het Malawiaanse ‘Centre for Language Studies’ (CLS). Omdat het Elomwe veel verschillende dialecten heeft, moet het CLS bepalen wat het meest gesproken dialect is. Uiteindelijk blijkt dit het zogenaamde ‘Mihavani’ te zijn. Daarnaast bevestigt het CLS-onderzoek dat het Elomwe nog steeds wordt ‘overgedragen’ van ouders op kinderen en dat het daarom geen ‘uitstervende’ taal is. Op basis van het CLS-onderzoek begint het Malawiaanse Bijbelgenootschap voorbereidingen te treffen voor het vertalen van de Bijbel in het (Mihavani) Elomwe.

2005: Het project gaat van start met 3 Lomwe sprekers die beginnen aan de vertaling van het Nieuwe Testament. De eerste jaren verlopen moeizaam, met name omdat 2 vertalers het project verlaten en in 2008 alleen vertaler John nog over is.

2008: Een nieuwe vertaler, Alfred, wordt aangenomen. Half 2008 komt Ilse bij het project om het team te versterken op de terreinen van theologie en (ver)taalkunde

2009: Vertaler John vertrekt, waardoor alleen vertaler Alfred en Ilse achterblijven.

2010 (februari): In samenwerking met Lowani Nederland en SIL Mozambique wordt onderzoek gedaan naar de uitspraak, beste schrijfwijze en grammatica van het Elomwe, onder andere om taalkundige problemen waar het Bijbelvertaalteam tegenaan loopt op te lossen.

2010 (mei-september): 2 nieuwe Malawiaanse vertalers, Hayes en Brian, worden aangenomen en ingewerkt.

2010 (november): Het Markus-evangelie wordt gepubliceerd om het project te promoten, mensen een ‘voorproefje’ te geven, en feedback te ontvangen.

2011: Hoewel het Lomwe vertaalteam regelmatig Lomwe dorpen bezoekt om het project meer bekendheid te geven, neemt het in oktober 2011 voor het eerst deel aan de nationale Bijbelweek van het Malawiaanse Bijbelgenootschap en worden op grote schaal promotie-activiteiten georganiseerd.